Οι ακραίοι κλιματολογικοί παράγοντες ( Παγετός, Καύσωνας, Πλημμύρα και Ξηρασία) μπορούν να προκαλέσουν ζημιές μέσα στην καλλιέργεια και ανήκουν στις μη παρασιτικές ασθένειες, σε αυτές δηλαδή που δεν οφείλονται σε κάποιο παθογόνο μικροοργανισμό.
Ο Παγετός αναφέρεται στις χαμηλές θερμοκρασίες του αέρα, θερμοκρασίες χαμηλότερες του μηδενός. Τα περισσότερα είδη φυτών αναπτύσσονται χωρίς ιδιαίτερα προλήματα σε θερμοκρασίες μεταξύ 1°C – 40°C. Η ευαισθησία του δέντρου εξαρτάται από το βλαστικό επίπεδο που βρίσκεται η καλλιεργειά μας. Όργανα όπως οι Οφθαλμοί τα Άνθη και μη ξυλοποιημένοι βλαστοί (τρυφεροί) είναι περισσότερο ευπαθή σε σχέση με τους ξυλοποιημένους βλαστούς. Τα δέντρα όταν βρίσκονται στον λήθαργο του χειμώνα, αντέχουν χαμηλότερες θερμοκρασίες χωρίς να παρουσιάζουν κάποια ζημιά από τον παγετό (σε όχι ακραίες χαμηλές θερμκρασίες), σε αντίθεση με δέντρα τα οποία έχουν προχωρήσει την βλαστική τους ανάπτυξη.
Οι ζημιές που προκαλούνται από τον παγετό, οφείλονται στον σχηματισμό πάγου στα μεσοκυττάρια διαστήματα. Ο πάγος αυτός προκαλεί πλασμόλυση, δηλαδή ακράια αφυδάτωση του φυτικού κυττάρου, λόγω κίνησης του νερού από το ενδοκυττάριο χώρο στον μεσοκυττάριο, και επίσης ο κρύσταλλος του πάγου που διημιουργείται διαταράσσει τα κυτταρικά τοιχώματα των γειτονικών κυττάρων, προκαλλόντας μηχανικές ζημιές. Ο πάγος σχηματίζεται εντός του φυτού σε θερμοκρασίες από -6°C έως -9°C. Σε συνθήκες καλλιέργειας όμως σχηματίζεται λίγο πιο χαμηλά από τους 0°C. Και αυτό οφείλεται σε ορισμένα επιφυτικά βακτήρια που ανήκουν στα είδη Pseudomonas syringae, P. fluorescens, Erwinia herbicola, Xanthomonas campestris αποτελούν πυρήνες πάγου δηλαδού δρούν καταλητικά στον σχηματισμού του πάγου σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Μεγάλη σημασία στην πρόκληση ζημιών από τον παγετό, έχει η τιμή της θερμοκρασίας, η διαρκειά του, καθώς επίσης και οι θερμοκρασίες που επικρατούσαν πριν την εκδήλωσή του. Όταν επικρατούν καλές θερμοκρασίες πρίν τον παγετό, η ζημιά που μπορεί να προκαλέσει είναι μεγαλύτερη, λόγο ελλιπής σκλαραγώγησης του δέντρου.
Τα συμπτώματα του παγετού είναι εκτεταμένες νεκρώσεις οργάνων (οφθαλμοί, άνθη, βλάστηση) και επιμήκη έλκη σε βραχίονες κλαδιά και στον κορμό. Για να ζημειωθεί το ριζικό σύστημα η θερμοκρασία πρέπει να πέσει πολύ χαμηλά.
Για να προστατευτούμε από τους παγετούς επομένως χρειάζεται να έχουμε γνώση του ζημιογόνου μηχανισμού του πάγου που προαναφέραμε. Χαλκούχα σκευάσματα πρίν την εκδήλωση του πάγου σκληραγωγούν το φυτό καταστρέφοντας τα επιφυτικά βακτήρια τα οποία αποτελούν πυρήνες πάγου, δίνοντας ανοχή αρκετών βαθμών πιο κάτω από το μηδέν. Επίσης πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η καλλιεργητική τεχνική στον ελαιώνα. Μεγάλες Αζωτούχες λιπάνσεις και ανισορροπία θρεπτικών εντός του δέντρου (και κυρίως έλλειψη καλίου) δίνουν μεγάλη ευπάθεια του δέντρου στον παγετό. Επίσης πρώιμα κλαδέματα, τα οποία προωθούν την ανάπτυξη της βλάστησης πρέπει να αποφεύγονται, καθώς σε ένα κλαδεμένο δέντρο, οι επιπτώσεις του παγετού είναι πολύ μεγαλύτερες. Εμπορικά σκευάσματα βιοδιεγερτών και ισορροπημένη λίπανση, μπορούν να βοηθήσουν στην ανάκαμψη του δέντρου από έναν παγετό.
Για την Γεωδιαγνωση
Μαλτέζος Θεόδωρος Γεωπόνος Γ.Π.Α.
